Osteoporose: van behandeling tot medicatie, 11 vragen beantwoord

Osteoporose: van behandeling tot medicatie, 11 vragen beantwoord

Een op de drie vrouwen en één op de vijf mannen boven de vijftig heeft osteoporose: broze botten. Hoe ontstaat het precies? En valt er iets aan te doen? Elf vragen aan Dr. Natasha Appelman-Dijkstra, internist-endocrinoloog in het LUMC en o.a. gespecialiseerd in metabole botziekten en osteoporose.

1. Wat is osteoporose?

“In Nederland krijgt één op de drie vrouwen en één op de vijf mannen van boven de vijftig osteoporose. Daarmee is het één van de meest voorkomende chronische ziektes. Het ontstaat door botafbraak. In je jeugd bouw je botmassa op. Tussen ons achttiende en vijfentwintigste bereikt die opbouw een piek, om daarna langzaam af te nemen. Bij osteoporose verliezen de botten massa en structuur. Met als gevolg: broze botten die snel breken of een ingezakte wervelkolom.”

2. Hoe ernstig is het?

“Osteoporose is de oorzaak van het merendeel van de heupbreuken op oudere leeftijd. Indirect is het daarmee een dodelijke ziekte, want een kwart van de patiënten die een heup breken in Nederland, overlijdt binnen een jaar na de operatie aan de complicaties van de breuk. En slechts tien tot twintig procent van de patiënten die het overleeft, komt terug op het oude niveau. Vijftig procent blijft permanent invalide. De impact is dus heel groot. Dat geldt ook voor spontane wervelbreuk als gevolg van osteoporose. Dat gebeurt soms bij het tillen van een zware tas, een klein kind of een bloempot tijdens het tuinieren.”

“Mensen worden daarna soms minder mobiel en gaan meer voorovergebogen lopen, waardoor de kans op vallen en botbreuken weer toeneemt. Soms kunnen ze ook minder goed ademen, waardoor ze een longontsteking krijgen, met alle gevolgen die dat kan hebben. Zo’n breuk is op die manier vaak het begin van het einde. Osteoporose is dus een groot probleem. Vanwege de impact, maar ook vanwege de hoeveelheid patiënten. Die groeit als gevolg van de vergrijzing. Veel mensen weten niet dat ze het hebben. Je merkt er namelijk niets van zolang je niks breekt. En zelfs dán wordt een botbreuk niet in verband gebracht met botontkalking. Je kunt al dertig procent van je botmassa zijn kwijtgeraakt op het moment dat je ‘zomaar’ een bot breekt.”

3. Wat zijn de risicofactoren?

“Osteoporose is voor een deel erfelijk bepaald. Als één van je ouders ooit een heupbreuk gehad heeft, loop je zelf ook een verhoogd risico. Ook mensen met een te hard werkende schildklier, de ziekte van Crohn, reuma, patiënten die prednison gebruiken, mensen die te veel drinken en magere mensen lopen meer kans op osteoporose. En de overgang speelt ook een heel belangrijke rol.”

“Onder de afname van het vrouwelijke geslachtshormoon oestrogeen wordt er meer bot afgebroken dan er wordt aangemaakt. In die periode gaat het plotseling hard met de afname van de botmassa. Hebben zowel je moeder als je oma in of na de menopauze last gehad van osteoporose of onverklaarbare botbreuken, dan is het een goed idee om jezelf op osteoporose te laten onderzoeken bij de huisarts of de specialist in het ziekenhuis.”

Lees ook: Déze symptomen zijn een teken dat je meer stress hebt dan je denkt

4. Is het een typische vrouwenkwaal?

“Osteoporose komt, voor een groot deel vanwege de overgang, veel voor bij vrouwen, maar ook mannen kunnen last krijgen van botontkalking. Veel mannen zijn zich hier niet van bewust. We associëren botontkalking vooral met vrouwen op leeftijd. Zij krijgen broze botten. Mannen niet. Maar uit een prognose van het RIVM blijkt dat de groeiverwachting van het aantal mannen met osteoporose nog sneller stijgt dan bij vrouwen. Leefstijl speelt hierbij een rol. Maar ook kankerbehandeling waarbij mannelijk hormoon wordt geremd. Niet alleen de mannen zelf, ook artsen zijn bij mannen soms minder alert op osteoporose.”

5. Wat gebeurt er precies fysiek?

“Botten worden minder sterk doordat de botstructuur verandert en doordat er minder calcium wordt ingebouwd, maar er zijn meer factoren die een rol spelen bij een verhoogde kans op botbreuken op oudere leeftijd. Ook de spieren en het reactievermogen gaan achteruit naarmate we ouder worden. Wat de kans op vallen en dus op breuken verhoogt.”

6. Kunnen we osteoporose voorkomen?

“Voor je vijfentwintigste is het belangrijk om sterke botten op te bouwen. Daarna is het zaak om botten stevig te houden en het verlies van botmassa tot een minimum te beperken. Iedereen weet dat botten kalk nodig hebben om sterk te worden en te blijven. Eet dus genoeg calciumrijke producten. Mensen denken dan altijd meteen aan melk, maar je hoeft echt geen melk te drinken voor je botten.”

“Er zijn veel mensen die geen melk verdragen en bij die mensen komt osteoporose niet vaker voor dan bij mensen die wél melk drinken. Ook groene bladgroenten, broccoli en noten barsten van de calcium. Die bevatten bovendien fosfaten die ook essentieel zijn voor sterke botten. Pas op met alcohol, koffie, zout en tabak. Teveel gebruik van deze producten kan de voordelen van calciumrijke voeding tenietdoen.”

7. Welke ‘bouwstenen’ spelen nog meer een rol?

“Wat ook van essentieel belang is voor gezonde botten zijn vitamine D en K. Die laatste vitamine zit in kwark, kaas en andere gefermenteerde voedingsmiddelen zoals natto, miso en andere sojaproducten waaronder sojabonen. Vitamine K werkt in op de osteoblasten, de botaanmaakcellen. Vitamine D zorgt ervoor dat we kalk en fosfaten kunnen opnemen uit de darmen. We halen vitamine D gedeeltelijk uit voeding: uit vette vis zoals haring, zalm en makreel en uit margarine, boter en eieren.”

“Maar het grootste deel halen we uit zonlicht. Dat gaat via de huid. Omdat de zon in de winter te laag staat om vitamine D in de huid aan te maken en omdat de huid daartoe minder in staat is naarmate we ouder worden, raadt de Gezondheidsraad vrouwen van 50+, vrouwen met een donkere huid en vrouwen die weinig buiten komen aan tien microgram extra vitamine D te nemen. Voor iedereen boven de zeventig, zowel mannen als vrouwen, geldt een advies van twintig microgram. In de zomer is een halfuurtje blootstelling van gezicht of ledematen aan de zon al voldoende.”

Artikelen van Margriet ontvangen in je mailbox?
Schrijf je in op margriet.nl/nieuwsbrief

8. Zijn er nog andere factoren die meespelen?

“Bij mensen die wél met bloedonderzoek en een botdichtheidsonderzoek worden nagekeken na een botbreuk blijkt dat er in de helft van de gevallen een onderliggende oorzaak van de botontkalking valt aan te wijzen. Soms is er een hormonale disbalans, spelen medicijnen een rol, bewegen mensen niet voldoende of is er iets anders ‘mis’ met hun leefstijl. Het mooie is dat daar met een kleine aanpassing vaak veel winst valt te behalen.”

9. Waarom is bewegen goed voor de botten?

“Fysiek ga je er direct op achteruit als je niet beweegt. Kijk maar wat er gebeurt als je een paar dagen ziek in bed ligt. Dat zorgt meteen al voor verlies van bot- en spiermassa. Bewegen heeft invloed op de osteoblasten, de botaanmaakcellen. Die zijn heel gevoelig voor beweging met impact: beweging waarbij het lichaam wordt belast met zijn eigen gewicht. Je kunt denken aan: wandelen, hardlopen, dansen, balsporten en (touwtje)springen. Die beweging stimuleert de trekkracht aan de botten via de spieren.”

“De klap op de grond schudt bovendien de botcellen een beetje wakker. Fietsen, roeien en zwemmen zijn daarom minder effectief. Bij een wervelbreuk is zwemmen juist weer wél prettig. Beweeg minstens een halfuur per dag en twee tot drie keer per week matig tot intensief. Als je het kunt, is dagelijks een paar minuten touwtjespringen ideaal voor je botten. Op jonge leeftijd is het goed om hiermee de piekbotmassa te stimuleren. Bovendien verbeter je er ook nog eens je conditie en longinhoud mee. Mooi meegenomen bij het ouder worden.”

10. Is er een behandeling mogelijk als je eenmaal osteoporose hebt?

“Zorg voor voldoende beweging, vitamine D en kalk. Daarnaast zijn er medicijnen die de botafbraak remmen: eens per jaar via een infuus of met behulp van tabletten die je eens per week neemt. Deze medicijnen worden bisfosfonaten genoemd. Ook bestaan er injecties ter bevordering van de botaanmaak. Wat bij de behandeling van belang is, is therapietrouw. De helft van de patiënten die tabletten slikken, stoppen daar na een jaar mee.”

“Soms uit angst of vanwege de bijwerkingen, zoals irritatie van de slokdarm of maag-darmklachten. Als je bijwerkingen krijgt, is er nog veel mogelijk. Bespreek het met je arts. Soms kan een ander merk al uitkomst bieden. Ook overschakelen naar een andere behandelmethode is vaak een mogelijkheid. Geef aan al je behandelaren door dat je medicijnen tegen osteoporose gebruikt. Ook aan de tandarts, want ook kaakbot is bot. En dat kan door de behandeling anders reageren dan normaal.”

11. Hoe effectief is de behandeling?

“Uit onderzoek blijkt dat een goede behandeling de kans op nieuwe breuken met vijftig procent kan verkleinen. Maar het grootste probleem met osteoporose is dat veel mensen niet weten dat ze het hebben. Zelfs na een breuk gaat er vaak nog geen belletje rinkelen. Veel mensen weten niet dat je niet zomaar iets breekt als je vanuit stand op de grond valt.”

“In de richtlijn voor botbreuken staat dat iedereen boven de vijftig die iets breekt, moet worden onderzocht op osteoporose. Dat kan met een bloedtest en een botdichtheidsmeting. Maar uit onderzoek blijkt dat dat slechts bij dertig tot veertig procent van de mensen daadwerkelijk gebeurt. Vraag dus altijd aan de arts of specialist of er wellicht sprake is van botontkalking. Ook als die arts er zelf niet over begint.”

Yeah, Margriet is genomineerd voor Website van het Jaar 2020!
Help jij ons winnen? Stem dan snel!

Tekst | Dorien Dijkhuis
Beeld | iStock

bezootje

Related Posts

Translate »